KordaFilmRollChe-1024x600

As outras mortes de Fidel

A Fidel Castro tentárono matar 638 veces. Con veleno, cun neopreno tóxico, cunha bucina explosiva e cun puro que nunca chegou a acender naquel histórico viaxe a Nova Iorque en 1961. Disque a vez que máis preto estivo a CIA de logralo foi en 1963, cando enviaron unha cápsula de toxina botulínica, un dos velenos máis potentes que existen, para infectar un dos batidos que o líder revolucionario gustaba de tomar no Habana Hilton. Mais ao gardalo no conxelador, a toxina quedouse pegada e foi derramada polo axente ao manipulala. Fidel sabíase daquela invencible. Tiña derrubado a un ditador, gozaba da admiración da historia e da animadversión dos norteamericanos. Por iso, cando Marita Lorenz, a Mata Hari adestrada pola CIA, lle apuntaba cunha pistola que el mesmo lle entregara tras descubrir o complot, o máis afamado dos revolucionarios do século XX seica exclamou: “Ninguén pode matarme”. Marita Lorenz namorárase del. Como media Cuba. Como medio mundo.

A revolución cubana foi máis que Fidel, pero ninguén foi máis a revolución que el. Nin Camilo Cienfuegos. Nin sequera o Che Guevara. Nin moito menos o seu irmán Raúl, ese ao que estivo a piques de fusilar despois de que o exército de Batista interceptara unha das moitas cartas que Raúl Castro e Enresto Che Guevara intercambiaban para debater sobre teoría marxista mentres combatían en cadansúas columnas guerrilleiras na Serra Maestra. “Odio tanto o imperialismo yanki como o soviético! Non estou a romper os cornos loitando contra unha ditadura para caer noutra”, vociferou o maior dos Castro cando por fin tivo cara a cara ao pequeno.

Aquel era un Fidel Castro. Ao que admira a esquerda internacional. O pobo cubano. E a historia. Era o Fidel da Sierra Maestra, unha sucesión de montañas escuras e sufocantes das que colgan as nubes aínda máis escuras e máis sufocantes do inverno tropical nas que se agocharon aquel decembro do 56 o que quedaba dos 82 revolucionarios do Granma e os 800 combatentes do “26 de Julio”. O que enterraron este decembro era outro home. O que esqueceu o “Manifiesto de Sierra Maestra”. O que non entendeu a cuestión campesiña. O que confundiu a revolución con el mesmo.

“O egocentrismo, o sentido mesiánico, o afán de publicidade convérteno nun monologuista que refusa toda clase de diálogo, todo tipo de crítica, por construtiva que sexa”, deixou escrito Enrique Meneses, o xornalista que conviviu coa guerrilla dos Castros naqueles días da Sierra Maestra, un tempo que recolle agora no libro “Fidel Castro, patria y muerte”, que mandou publicar despois do pasamento do líder cubano. Se con Fidel morreu o século XX, con Meneses fíxoo un xeito de facer xornalismo.

As tres mortes de Fidel e as tres derrotas da revolución

Fidel Castro morreu o pasado 25 de novembro. Pero tiña morto xa polo menos dúas veces antes. A primeira en 1990, cando xa convertido no “Comandante” tivo que dicirlle ao seu pobo que despois de tantos anos de austeridade o que quedaba por diante ían ser moitos meses de miseria. O “período especial”. “Aqueles foron realmente os peores anos, moito máis duros que estes”, reflexiona un deses fillos da revolución, enxeñeiro reconvertido hoxe en contable dun restaurante de Camagüey no que se degusta “ropa vieja” e se beben mojitos mentres se apaga o sol xunta á igrexa do Carmen. A URSS acabábase de desintegrar e con ela o Consello de Axuda Mutua Económica (o coñecido como CAME no país), unha estrutura ideada polos soviéticos para contrarrestar o plan Marshall e o pacto de Varsovia. Aquel sistema funcionou. Polo menos para Cuba, recorda o home dos números. Durante aqueles anos, nos que el mesmo chegou a viaxar a Chile para participar nun proxecto de investigación, o país avanzaba. Cuba producía azucre, cítricos e tabaco e extraía níquel. En troques, chegaba o petróleo, produtos alimentarios e maquinaria industrial. Mais aquela foi tamén a primeira derrota de Fidel. A segunda da revolución. Xa foran quen de liberarse da subordinación norteamericana, pero agora eran presos da influencia soviética. “Cando cesou o intercambio coa URSS deixaron de chegar os recambios para as máquinas. Non había como arranxalas”. A pouca industria da illa resentiuse. “Pero o peor eran os cortes de luz”, continúa o noso interlocutor, sentado xa nunha cadeira baixo unha estrelas que hoxe, dez días antes da última morte de Fidel, xa non agroman no ceo de Cuba. Eran os tempos nos que Fidel apelaba unha e outra vez ao Che, gardián último das esencias revolucionarias á venta hoxe, na terceira das derrotas da Serra Maestra, como souvenir nas tendas da Habana: “O individuo no noso país sabe que a época gloriosa que lle tocou vivir é de sacrificio”.

Pero fomos quen de saír desa, con “moito enxeño, como sempre tivemos os cubanos”, prosigue o home dos números. “Daquela eu traballaba nunha industria, non moi lonxe de aquí, de Camagüey. Tiñamos un jeep, pero non había moito combustible, así que tiña que esperar a que pasase un camión, entón tiráballe unha corda e subía o cerro. Á volta, tiña que repetir a estratexia. Pero así aforrabamos combustible”.

Coa axuda da Venezuela de Chávez as dificultades na illa aliviáronse un pouco. O Goberno  dos Castro buscou no turismo do azul artificial de Varadero unha nova fonte de divisas. Conseguiuno, pero o soño da revolución morreu outro pouco: os cubanos que paseaban polas praias de area dourada facíano para servir aos turistas europeos e canadenses.

A pesar de todo, a Cuba castrista conseguira resistir á peor das súas crises. Foi daquela cando Fidel, despois de xogar ao dominó con Fraga (perdeu 2-1), volveu morrer. Era 2006 e tras dunha “crises intestinal aguda con sangramiento sostenido” deixou o país en mans do seu irmán Raúl, quen despois daquela reprimenda na Serra Maestra aparcou o absolutismo soviético e emprendeu as tan cacarexadas “reformas”. Hoxe os cubanos poden mercar casas e montar pequenos negocios: restaurantes, taxis…Os chamados cuentapropistas. Aínda que non hai maior negocio propio en Cuba que o das mulleres coas cadeiras de chocolate. E o dos homes “que aman ás mulleres”. “Antes iso estaba moi perseguido…Se te agarraban cunha turista…era case como si te agarraban con droga. Ou con carne de res. Podías acabar en Boniato”, recorda Yoander, en alusión á cárcere enclavada nas montañas próximas a Santiago de Cuba onde van parar os presos máis perigosos do sur da illa. Agora a cousa está máis “tranquila”. Antes de que nacera a súa primeira filla, pasaba largas tempadas cunha turista sueca. “E con algunha española”, confesa entre gargalladas. Cando remata de rir insiste na súa oferta: “Non podedes marchar de Santiago sen probar as súas mulleres. Son as mellores da illa”. O mesmo nos dirán en Camagüey. E na Habana.

“Nestes días en Cuba non hai moito, pero tampouco se pasa a fame que se di”. Unha idea repetida en termos semellantes por algúns homes e varias mulleres de todo o país, algúns morriñentos da revolución, outros fartos da represión e da corrupción dos dirixentes. O certo é que os subsidios do Estado, ovos, aceite, café, azucre, frijoles, sal e polo, non chega, pero tamén que todos na illa teñen os seus propios ingresos. Hai quen vende un paseo polo seu corpo de chocolate a cambio dunha toalla, “da grande”, e hainos que comercian coa gasolina ou con ron da fábrica na que traballan.

-E o Goberno non se decata?

-Aquí o Goberno sábeo todo. Pero déixano facer.

-E por que non o legaliza?

Yoander encolle os ombreiros. Mellor vaiamos por unha cervexa fría.

“O Goberno sabe que ten que cambiar. Ou se adaptan ao que a xuventude reclama ou a xuventude seguirá a marchar”, apunta o home dos números. “Eles”, di sinalando coa mirada a moza que sube agora a sangría á terraza na que continúa a charla, “non viviron aquela época.  Buscan outro futuro”. E cos 2 CUC (1,8 euros) que Lesly gaña cada día que traballa non abonda para vivir. “Dependemos das propinas”, recoñece antes de convidarnos a outro mojito. “Este vouno preparar eu mesma. Con máis azucre”. Á volta, Lesly, que estudou turismo e sabe moito de praias e de cócteles, déixao ben claro: “Eu quero marchar aos Estados Unidos”. Moitos dos que se foron, están agora a volver é a mercar as propiedades que os cubanos que ficaron non poden manter. “Ese vai ser un problema que veremos en que remata”, advirte o home dos números.

O espello do soño dun revolucionario

-Estamos de loito men! 9 días e non poderemos ver o clásico (Barcelona- Real Madrid)!

Yoander deixa o mensaxe enviado. Non ten tempo a agardar a miña resposta. Cada hora de conexión en Cuba costa dous CUC. Tres se mercas a tarxeta na reventa dos parques, os únicos puntos nos que hai acceso ao wifi estatal. Ao contrario que nas conversas cara a cara, na Internet os cubanos son ben directos. Non hai minutos que deixar ir mentres os restos de Fidel van camiño de Santiago de Cuba. No ateigado bulevar da rúa Enramada, unha pantalla xigante proxecta unha tras outras imaxes das xestas do Comandante, mentres soa o repertorio patriótico da illa. No cemiterio de Santa Ifigenia ultímanse os preparativos para recibir as cinzas do líder cubano, que serán enterradas xunto ao mausoleo de José Martí. Disque baixaron unha pedra enorme da Serra Maestra para a ocasión.

Nas rúas da cidade na que primeiro triunfou a revolución non cabe unha alma máis. É a primeira vez dende 1959 que Fidel non está para marcar o camiño. Todos, incluídos os que unha vez o secundaron e os que unha vez o abandonaron, queren despedirse del. A Cuba que todos aman é hoxe o espello do soño dun revolucionario.

Mentres nos informativos pasan as imaxes do último adeus ao líder da revolución que convertiu a Cuba nun país clave na xeopolítica mundial, Yoander deixa unha nova mensaxe: “Nada men, sigo a buscar turistas para a casa -de hóspedes-”. Non hai que descoidar o traballo. Nin sequera nos días da historia. É a premisa dos novos tempos. Ao fin e ao cabo, en Cuba só morreu xente que nunca morrera.

Reportaxe publicada na revista Luzes