Vietnam ~ O andel das palabras perdidas

«Precisa unha guía ou prefire unha novela? Aquí teño todo o que busca». Mr. Too, «si, pronúnciase como dous en inglés», non deixa de sinalar o canastro de vimbio no que amorea nunha orde case matemática varias ducias de libros. As versións en case todos os idiomas occidentais da Lonely Planet compiten polos espazos de referencia coas novelas máis lidas do mundo; 1Q84 de Murakami e Os Piares da Terra de Ken Follet.

—Estou buscando algo especial. The Trader of Saigon.

Mr. Too olla o seu interlocutor. É unha mirada fugaz. Escrutadora.

—Sube. Sei onde o podemos atopar.

Mr. Too acelera lentamente e cun brusco movemento —imposíbel sen o equilibrio máxico do canastro— encara a rúa Luong Van Can. O tráfico é endiañado. Os guiadores das motocicletas cófanse nun baile perenne ao que asisten abraiados un fato de turistas que avanzan paseniño, tratando de evitar as bolsas de plástico apiñadas nas beirarrúas. O traxecto, de apenas 300 metros, prolóngase máis de 5 minutos.

—O tráfico aquí é sempre así?, pregunto.

—Hai días que é peor, responde Mr. Too cun medio sorriso mentres serpea para avanzar unhas posicións no semáforo.

Ao fin, tras sortear a última horda de turistas chineses enxergamos o lago Hoam Kien, o punto de encontro dos habitantes de Hanoi. Dos que veñen de visita a ver os seus fillos e destes mentres buscan un turista co que practicar inglés. «Estudar inglés é moi caro en Vietnam. É moito mellor practicalo cos nativos que veñen de turismo», di Kieu, experto nestas argucias da supervivencia dende que chegou á capital do Vietnam hai catro anos para cursar económicas. Hoxe a nai está de visita na cidade. Mr. Too pasa de longo e dobra a esquina.

—Baixa, aquí é.

Unha moza, non máis de 30 anos, invítanos a entrar. Fóra, unha muller máis vella vende tabaco e recargas para o móbil. Agora non hai clientes, pero a señora non perde ollo dos transeúntes.

Mr. Too diríxese a moza en vietnamita. Creo que lle pregunta polo libro. Saigon Trader. A muller mantenme a mirada uns segundos. Adiante. Do peto saca unha chave e guíanos a unha pequena habitación contigua. Un leve xiro do pulso e xa estamos dentro. Non hai po, e o chan non renxe ó camiñar. Só unha montaña de portadas descoloridas e fotocopias encadernadas. A muller rebusca axilmente nos estantes e un a un vai deixando os libros enriba dunha pequena mesa. As obras de Duong Thu Huong ocupan boa parte da morea.

Os máis demandados son os títulos dos anos 80, como Fragments of Lost LifeBeyond Illusions ou o premiado Paradise of the Blind. Libros que falan da vida no Vietnam comunista. Historias sobre a miseria, a corrupción e as perdas. Durante un tempo, estas obras escaparon da censura, mais hoxe seguen a ser prohibidas polo Goberno, o que non impide que Duong Thu Huong sexa unha das autoras máis lidas do país. «É estúpido tratar de censurar os libros, están todos en Internet. Abonda con buscar un pouco na rede para encontrar todas as obras que queiras», insistirá máis tarde Kieu. Antes da rede, as copias clandestinas bulían por todas as librarías de Saigón e Hanoi.

As historias sobre a guerra e os enredos políticos cativan toda a sociedade vietnamita, a mozos ávidos de coñecer e vellos anhelosos de lembrar. Coa chegada das novas tecnoloxías a lecturas destas obras volveuse moito máis sinxela. Un simple click abre a porta a millóns de obras escritas en idiomas descoñecidos.

Tanto ten, moitos dos clientes que seguen acudindo a estas librerías clandestinas fano na procura do pracer do prohibido. Unha copia de The Sorrow of War —hoxe convertido en símbolo nacional do país— adquirida nunha librería de Hanoi ten un valor especial entre os coleccionistas. […]

Reportaxe completo no número 17 da revista Luzes